DOLNI  VESTONICE

 

DOLNI  VESTONICE - okol. Brna , Morawy - CZECHY

Miejscowośc Dolni Vestonice położona na Morawach w Czeskiej Republice w części północnej podnóża Gór Pavlovskich
znana ze stanowiska archeologicznego z górnego paleolitu. Natrafiono tam na osadę łowców mamutów kultury pavlovskiej.
Systematyczna badania archeologiczne rozpoczęły się w 1924 pod kierunkiem Karela Absolona. Wykopaliska doprowadziły
do odkrycia dwóch dużych obiektów mieszkalnych. W pierwszym z nich stwierdzono ślady po pięciu ogniskach a drugi
o średnicy ok. 6 m otoczony był murkiem kamiennym. W roku 1949 na stanowisku "Dolni Vestonice" odkryto nienaruszony,
 bogato wyposażony, pochówek kobiety.
 W grobie znaleziono kilka narzędzi krzemiennych . Zmarła w prawej ręce trzymała
dziesięć kłów lisa polarnego a w lewej miednicę i kości łapy także lisa. Głowa zmarłej posypana była gliną wymieszaną z ochrą.
Szkielet przykrywały duże łopatki z mamuta. Badania dostarczyły, obok narzędzi kamiennych, dużej ilości drobnych zabytków
sztuki wykonanych z kości i wypalonej gliny przestawiających zwierzęta i wyobrażenia kobiet. Datowanie metodą węgla C14
określa wiek znalezionych tam zabytków pomiędzy 28 000 a 26 000 lat pne.
 

 

................................................................................................................................................................................

DOLNI VESTONICE - 15[1]

Dolni Westonice nr 1 (1925) – figurka bez stóp, po cztery nacięcia na głowie i plecach
      materiał: glina i sproszkowane kości
      wiek: k. grawecka
      wys.: 11,1 cm (prawdopodobna wys.: 12,1 cm), szer.: 4,3 cm, grubość: 2,7 cm
      obwód podbrzusza: 11,7 cm, obwód klatki piersiowej: 8,6 cm
      badacz: K. Absolon
      miejsce znalezienia: ?
      miejsce przechowywania: ?

 

 

Dolni Vestonice nr 5 (1931) – figurka prawie płaska
      materiał: ?
      wiek: k. grawecka
      wys.: ?
      badacz: K. Absolon
      miejsce znalezienia: ?
      miejsce przechowywania: ?

 

 

Dolni Vestonice nr 9 – bez głowy
      materiał: ceramika
      wiek: k. grawecka
      wys.: ?
      badacz: K. Absolon
      miejsce znalezienia: ?
      miejsce przechowywania: ?

 

 

Dolni Vestonice nr 12 (1937) – naszyjnik z 8 paciorków – figurek kobiecych
      materiał: ceramika
      wiek: k. grawecka
      wys.: ?
      badacz: K. Absolon
      miejsce znalezienia: ?
      miejsce przechowywania: ?

 

 

Dolni Vestonice nr 13 (1935) – podobna do widelca
      materiał: ?
      wiek: k. pavlowska
      wys.: 8,6 cm
      badacz: K. Absolon
      miejsce znalezienia: ?
      miejsce przechowywania: ?

 

  

Dolni Vestonice nr 14 – pałeczka i piersi
      materiał: ceramika
      wiek: k. pavlowska
      wys.: 8,7 cm
      badacz: K. Absolon
      miejsce znalezienia: ?
      miejsce przechowywania: ?

 

    

Dolni Vestonice nr 15 (1937) – realistyczna głowa
      materiał: ceramika
      wiek: k. pavlowska
      wys.: ?
      badacz: A. Keith, K. Absolon
      miejsce znalezienia: ?
      miejsce przechowywania: ?

 

 

Dolni Vestonice (1948) – twarz na płytce
      materiał: kość słoniowa
      wiek: k. pavlowska
      wys.: ?
      badacz: K. Absolon
      miejsce znalezienia: ?
      miejsce przechowywania: ?

 

Figurka nr I z Dolni Vestonic ma nacięciami zaznaczone ręce i ramiona, a głębokim wcięciem oddzielone są ręce od pleców. Na plecach obecne są dwie pary głębokich, szerokich linii, schodzących się na kręgosłupie pod kątem, interpretowanych jako blizny, podobne jak na statuetce nr VI[2]. Nogi przypominają kształtem wydłużony stożek, przez którego środek przebiega głęboki żłobek. Dolna część nóg i stopy nie zachowały się. Mimo to próbuje się zrekonstruować całą figurkę na podstawie fragmentu kolejnej figurki z brakującą częścią nóg, znalezionego w 1934 roku na tym samym stanowisku. Okolice łonowe figurki są ominięte. Wyraźnie, za pomocą nacięć, zaznaczone są jej oczy, chociaż nie ma pozostałych rysów twarzy (nosa, ust, uszu) oraz włosów. Badacz przyrównał wygląd twarzy figurki do średniowiecznej przyłbicy. Ponadto czterema nacięciami zaznaczono na głowie symetryczne otwory, które być może pełnią funkcje dekoracyjne. Według Absolona, podobnie jak idole afrykańskich plemion Baluba i Benikanioka z Konga, figurki miały pierwotnie wkładane w głowę pióra i kwiaty. Piersi figurki są obwisłe i nieznacznie powiększone, dominują w wyglądzie zewnętrznym. Anatomiczna prawidłowość u kobiet – lewa pierś większa od prawej – też jest zaznaczona. K. Absolon sugeruje, że postać nr I z Dolni Vestonic przedstawia kobietę w ciąży, ze względu na duży brzuch. Po bokach figurki widoczne są także wałki tłuszczu. Badacz interpretuje rzeźbę jako wizerunek 26 – letniej kobiety ze steatomerią. Doszukuje się również analogii w sztuce kultur Eskimosów (Naujan), antycznych kultur Egiptu oraz w neolitycznych figurkach z Moraw.
Figurka nr XIII uznana została jako pars pro toto „Wenus” ze względu na swój hiperrealizm. Górna jej część ma kształt wydłużonego cylindra z otworem, który pozwalał na noszenie figurki jako amuletu.
Natomiast dolna jej część przypomina  szeroko wygięte „zęby” widelca, a dodatkowo zaznaczenie sromu głębokim dołkiem powoduje, że statuetka emanuje seksualnością
[3]. W związku genetycznym pozostaje z nią „Wenus” nr XII, znaleziona jako element naszyjnika (naszyjnik składał się z 8 „paciorków”). Jej dolna część to stylizowane piersi lub rozgięte nogi, eksponujące kobiecą seksualność figurki[4].
Podobnie jest u statuetki nr XIV, wyróżniającej się wysokim stopniem seksualno – biologicznym. Stylizowana górna część ciała z głową i szyją przechodzi w płaski brzuch i nogi, stanowiące podobnie jak górna część – wydłużony cylinder. Wyeksponowane są jedynie piersi, z których lewa jest powiększona. Całe ciało dekorowane jest poziomymi liniami. z innej perspektywy figurka, odwrócona o 180° może przypominać fallus
[5].
U figurki nr V z tego stanowiska klatka piersiowa jest prawie płaska. Brak jest głowy, rąk i nóg. Po plecach statuetki przebiega pionowa linia, dzieląca plecy na dwie symetryczne części. Lewa część ciała jest ornamentowana siedmioma równoległymi liniami o nieokreślonej funkcji
[6].
Figurce nr IX brakuje górnej części ciała (głowy, rąk i klatki piersiowej). Wyróżnia się ornamentem pokrytym powierzchnię statuetki, interpretowanym jako tatuaż.
Z Dolni Vestonic pochodzą również dwie realistyczne główki
[7] – jedna z ciosu mamuta, „Wenus” nr XV, tak zwana „Astonishing”, a druga wyrzeźbiona na płytce z kości słoniowej. Można je interpretować jako przedstawienia szamanek (jedna z nich wygląda jak maska). Obie twarze sprawiają wrażenie jakby były zdeformowane – poprzez zaznaczenie ust i oczu. Główka z ciosu mamuta ma wysokie, zakrzywione czoło, wydatne brwi, głęboko osadzone oczy i niezwykły, duży nos. Powiązanie główek z magią i rytuałem staje się właściwe gdy powiążemy je z odkrytym przez K. Absolona grobem kobiety[8] ułożonej na prawym boku, z nogami mocno podkurczonymi, prawdopodobnie związanymi. Jej lewa strona czaszki była mocno zdeformowana wskutek zmian patologicznych i prawdopodobnie z tego powodu cieszyła się szacunkiem, gdyż pochowana została bardzo starannie. Ochra i łopatki mamuta z wyrytymi liniami również potwierdzają związek z kultem i sferą magiczną. Warto zaznaczyć, że jeden z realistycznych portretów kobiet został znaleziony w tej samej warstwie kulturowej co grób „szamanki”. Być może była to próba odzwierciedlenia jej wizerunku[9].  

 

                                                                                                                                                                                      Tekst : Aleksandra Kuczyńska


 


[1] Abramowa Z. A., Paleoliticzeskoje iskustwo, „Materialy i isljedowania po archeologii ZSRR, 1970, nr 166, Absolon K., The diluvial anthropomorphic statuettes and drawings, especially so – called Venus statuettes discovered in Moravia,  „Artibus Asiae” 1949, nr 12, Drossler R., Wenus epoki lodowcowej, Warszawa 1983
[2] Abramowa Z. A., Elementy odjeżdy i ukraszenij na skulpturnych izobrażenijach czelowieka epochi wierchniego paleolita w Ewropie i Sibirii, „Materialy i isljedowania po archeologii ZSRR” 1960, nr 79.
[3] Absolon K., The diluvial anthropomorphic statuettes... .
[4] Absolon K., The diluvial anthropomorphic statuettes... .
[5] Hansen S., Neolithic Sculpture. Some Remarks on an Old Problem [w:] The Archaeology of Cult and Religion P. F. Biehl, F. Bertemes, H. Meller, s. 39.
[6] Absolon K., The diluvial anthropomorphic statuettes... .
[7] Istnieje jednak rozbieżność wśród badaczy czy są to przedstawienia kobiet czy mężczyzn.
[8] W latach 80. w Dolni Vestonicach odkryto grób trzech młodych osób w wieku od 16 do 25 lat, dwóch mężczyzn i jednej zdeformowanej osoby, najprawdopodobniej kobiety. Szkielety te są ułożone w sposób nietypowy: szkielet po prawej jest pochowany twarzą w dół, gdy postać z lewej trzyma się osoby pochowanej pośrodku (tj. zdeformowanej kobiety). Szkielety mężczyzn wskazują na to, że byli oni zdrowi w momencie śmierci, przy czym jeden z nich miał w biodrze resztki drewnianego palika, najprawdopodobniej ślad po narzędziu, które spowodowało śmierć. W skład pochówku wchodziły także ozdoby, jak kły czy wisiorki z kości słoniowej, a także ochra, którą posypano okolice głów zmarłych, jak również okolice łona kobiety pośrodku, Mikołajczak T., Europejskie ofiary z ludzi, http://www.polskieradio.pl/nauka/zaginione/artykul34628.html.
[9] Drossler R., Wenus epoki lodowcowej, Warszawa 1983, s. 106.