nihilum-brassempouy

Stanowisko badane od 1880 roku przez P.-E. Dubalen’a, E. Piette’a, J. de la Portiere’a, A.-L. Dufour’a oraz H. Delporte (1981-2000).

Teoria rasowa Piette’a na podstawie figurek z Brassempouy i Grimaldi (Balzi Rosi)

Jedną z pierwszych interpretacji żeńskich przedstawień paleolitycznych dokonał E. Piette na podstawie statuetek z Brassempouy. Założył on, że figurki są realistycznym obrazem kobiecej anatomii, a późniejsze znaleziska z Balzi Rosi, które Piette również miał szczęście oglądać, potwierdziły tą tezę. Innymi słowy, figurki miały odzwierciedlać obecność w przeszłości dwóch ras: otyłych kobiet o dużych brzuchach, pokaźnych pośladkach, obwisłych piersiach i szerokich biodrach, których podobieństwo badacz odnalazł u afrykańskich Buszmenek oraz późniejszą rasę kobiet szczupłych, smukłych, bez wałów tłuszczowych. Odnkryte w Brassempouy statuetki miały odnosić się do rasy otyłych kobiet, a także informowały o noszonej przez te kobiety odzieży oraz fryzurach. Według Piette’a jedna z fryzur na figurce „La Dame a la capuche” przypominała egipską perukę, a dla Reinach’a była to raczej fryzura kobiet w starożytnej Grecji. Również figurka „Le Torso” miała potwierdzać „rasową” hipotezę; zdaniem Piette’a nie należała do tej samej rasy co „Wenus La Poire”, gdyż była szczuplejsza. Jej brzuch, piersi i pośladki nie były tak duże, dzięki czemu figurka przypominała statuetki greckie. Proporcje „Le Torso” sprawiały, że nie odbiegała ona znacznie wyglądem od współczesnych kobiet[2]. Rasę otyłych kobiet, których odzwierciedleniem były figurki, odnaleziono również w statuetkach z Balzi Rosi. Na ich podstawie stwierdzono, że figurki były realistycznym odzwierciedleniem kobiet. Ich proporcje odpowiadają bowiem anatomii człowieka paleolitycznego. Na takiej podstawie Verneau uznał szkielety znalezione w Grimaldi za pochówki ludzi czarnej rasy (steatytowa główka kobiety z Balzi Rosi, tak zwana „Negroid Head”), chociaż jego teoria nie miała osteologicznych i morfologicznych podstaw.Ponadto w pradziejach miał istnieć określony kanon przedstawiania kobiet, których cechy płciowe były lekko zaznaczone, co miało świadczyć o ich „skromności”. Teoria rasowa Piette’a była wykorzystywana jeszcze długo po jego śmierci. Zastosował ją między innymi G. Lalanne do interpretacji reliefu z Laussel (1913)[3]. Również L. Mascré dokonał interpretacji reliefu z Laussel, czego rezultatem była „La Negroïde de Laussel”. Pod względem rasowym kobiety z Laussel przypominały Afrykanki o hotentockich cechach[4].

Teorie rasowa Piette’a wpisana była w polityczno – ideologiczne tło przełomu XIX i XX wieku, w którym stosunek do ludzi czarnych uzasadniony był dominacją społeczeństw cywilizowanych nad prymitywnymi plemionami. W ten sposób tłumaczono podbój, kolonializm i eksploatację ludności czarnej. Koncepcja rasowa powstawała więc w kontekście nierównorzędnych relacji między różnymi grupami społecznymi, odwzorowywała hierarchiczne stosunki i uzasadniała niewolnictwo. Dlatego nie sposób jej zrozumieć bez znajomości realiów początku XX wieku[5]. Wystarczy wspomnieć historię Saartjie Baartman mieszkanki „Czarnego Lądu”, od której prawdopodobnie wzięła się nazwa „Hottentot Venus” a następnie „Wenus z Brassempouy”[6]

Tekst : Aleksandra Kuczyńska

[1] Drossler R., Wenus epoki lodowcowej, Warszawa 1983, White R., The Woman of Brassempouy: A Century of Research and Interpretation, “Journal of Archeological Method ad Theory” 2006, nr 4, http://www.nihilum.republika.pl/Str_Brassempouy.htm, http://cudaswiata.wordpress.com/category/sztuka-prehistoryczna/, http://historia_kobiet.w.interia.pl/teksty/p-w.htm
[2] White R., The Woman of Brassempouy: A Century of Research and Interpretation, “Journal of Archeological Method ad Theory” 2006, nr 4, s. 278.
[3] Ibidem, s. 277-281.
[4] Ibidem, s. 283.
[5] Ibidem, s. 283.
[6] Podróżnicy powracający z Afryki Południowej opowiadali niezwykłe historie na temat tamtejszych kobiet. Stały się one słynne w Europie ze względu na ich ogromne pośladki i wydłużone wargi sromowe, co świadczyć miało o ich seksualności. Dlatego William Dunlop, chirurg na statku, postanowił skorzystać z okazji, że znalazł się w Afryce Południowej i postanowił zbadać to zagadnienie. Na farmie niedaleko Kapsztadu dr Dunlop znalazł młodą kobietę, która w jego lekarskich oczach nadawała się bardzo dobrze do przeprowadzenia eksperymentów. Nazwano ją Saartjie Baartman. W roku 1810 dotarła do Londynu, gdzie Baron Georges Cuvier (chirurg Napoleona), Geoffroy St Hilarie i Henri de Blainville zajęli się jej badaniem. Później zaczęto organizować pokazy, podczas których Baartman była prowadzona nago, w łańcuchach na 2 – metrowym pomoście. Był to okres, kiedy wywyższano rasę białą, w związku z czym, w pseudonaukowych badaniach Baartman nazwana była podczłowiekiem. Nastepnie Baartman przewieziona została do Paryża, prawdopodobnie pracowała jako prostytutka. Zmarła 1 stycznia 1818, na zapalenie płuc. Jej ciało stało się eksponatem w Paryskim Musee de l'Homme, i było dostępne tam aż do 1985 roku. W 1994 roku Nelson Mandela zwrócił się do Rządu Francuskiego o zwrot szczątków Saartjie Baartman. Dopiero 6 marca 2002 uchwalono prawo zezwalające na oddanie kości Saartjie Baartman. 200 lat po tym jak Saartjie cierpiała poniżenie w Europie, w maju 2002 trumna zawinięta we flagę RPA została przywieziona do Kapsztadu. Uroczysty pogrzeb odbył się 9 sierpnia 2002 roku (Dzień Kobiet w RPA), http://www.africangamesafari.com/pl_saartjie.html.